بر ششصد و شصت و سه شب و يكشنبه * كه شب نوزدهم بدر ربيع الاخر - مدت عمر هلاكو خان چهل و هشت سال شمسى بود و زمان سلطنتش نزديك به نه سال و هلاكو خان چهارده پسر داشت اول اباقا خان از سونجين خاتون كه از قوم سولدوز بود دوم جومغور از كويل خاتون بنت تورايكجى گوركان از قبيله اويرات سوم يشموت كه مادرش قمائى بود بوقاجين ايكجى نام چهارم مكسين كه از قوبوى خاتون قنقرات در وجود آمده بود و در خوردسالى به علت استرخاء مثانه از عالم انتقال نموده پنجم طراقاى و مادرش او نيز قما بود و بورقجين نام داشت ششم بتشين كه برادر اعيانى يشموت بود هفتم نكودار كه ايضا از قوبوى خاتون تولد نموده بود هشتم اجاى كه مادرش اربقاق ايكجى بود بنت تنكر گوركان نهم قنقرياى كه مادرش كنيزك ختائيه بود نام او اجوجه ايكجى دهم بيسودار كه مادر سجين بود از قوم كورلوت يازدهم منكو تيمور كه مادرش اولجاى خاتون بود بنت تورايلجى گوركان دوازدهم هولاجو كه مادرش ايل ايكاچى بود از قوم قنقرات سيزدهم شياوجى كه برادر اعيانى هولاجو بود چهاردهم طغا تيمور كه مادرش در سلك قمكان انتظام داشت و از اين جمله آباقا خان و تكودار بسلطنت رسيدند . گفتار در بيان بعضى از آثار ايلخانى و ذكر شمهء از حال وزراء و عمال آن سالك مسالك طريق جهانبانى چون منكوقاآن بجودت ذهن و دقت طبع از ساير سلاطين مغول امتياز داشت و گاهى خاطر بديع ماثر بر حل بعضى از اشكال اقليدس مىگماشته هوس بستن رصد در ضميرش پيدا شد و جهت تمشيت آن مهم جمال الدين محمد بن طاهر بن محمد الزيدى البخارى را بپايه سرير سلطنت مصر طلبيده فرمود كه ببناء رصد پردازد و جمال الدين محمد از سرانجام آن امر خطير عاجز گشته منكوقاآن پيوسته در انديشه آن كار روزگار مىگذرانيد تا آنكه آوازهء فضايل و كمالات خواجه نصير الدين محمد الطوسى بسمع او رسيد و در وقتى كه هلاكو خان را بايران ميفرستاد باوى گفت كه چون قلاع ملاحده مستخلص گردد بايد كه خواجه نصير الدين را بدينجانب روانه گردانى تا رصد بندد و بعد از فتح ميمون دژ خواجه به خدمت ايلخان شتافته هلاكو بمفارقتش رضا نداد و در زمانى كه از تسخير و تخريب بغداد فراغت يافت بنابر ترغيب خواجه به ترتيب اسباب رصد و استنباط زيج فرمان فرمود و خواجه نصير الدين مراغه تبريز را جهة بناء رصد اختيار كرده حكم شد كه هرچه محتاج عليه آن مهم باشد ديوانيان و خزانچيان تسليم نمايند و خواجه هركس و هرچيز كه در بايست بود طلب فرموده و بدست آورده در طرف شمالى مراغه بر زبر پشتهء رفيع ببناء رصدخانه اشتغال نمود مشتمل بر تماثيل اشكال افلاك و تدويرات و حوامل و دواير موهومه و صور و بروج دوازده‌گانه و آن رصد بر